Moldova chính thức rút khỏi CIS: Một bước đi táo bạo, hay là canh bạc địa chính trị?
Moldova vừa chính thức bước vào quy trình rút khỏi Commonwealth of Independent States (CIS), đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chiến lược đối ngoại của nước này. Quyết định được Tổng thống Maia Sandu phê chuẩn vào ngày 6/4, sau khi Quốc hội thông qua với đa số áp đảo việc hủy bỏ các văn kiện nền tảng như Hiến chương, hiệp ước thành lập và Tuyên bố Alma-Ata.
Theo quy định của CIS, Moldova phải gửi thông báo chính thức đến Ủy ban Điều hành của tổ chức. Sau đó, một thời gian 12 tháng sẽ bắt đầu, sau đó việc rút lui mới được coi là hoàn tất. Trong khi đó, nước này cho biết sẽ tiếp tục tham gia một số agreements riêng lẻ, đặc biệt là trong lĩnh vực hợp tác kinh tế, bao gồm cả Hiệp định khu vực thương mại tự do.
Từ năm 2020, sau khi bà Sandu – lãnh đạo đảng thân châu Âu Hành động và Đoàn kết – lên nắm quyền, lập trường của Moldova với CIS đã thay đổi rõ rệt. Chính phủ mới đã suspend participation vào các cơ chế quan trọng của tổ chức và chưa lần nào cử đại diện tham dự hội nghị thượng đỉnh. Đến tháng 2/2023, kế hoạch hủy hơn 120 thỏa thuận trong khuôn khổ CIS được công bố, và đến nay đã hoàn tất thủ tục nội bộ để rút khỏi 70 hiệp định.
Tổng Thư ký CIS, ông Sergey Lebedev, cảnh báo rằng việc rút khỏi Hiến chương có thể làm suy yếu khả năng thực thi 208 hiệp định hiện vẫn còn hiệu lực với Moldova – trong đó 104 hiệp định liên quan trực tiếp đến hợp tác kinh tế. Đây là một lời nhắc nhở rõ ràng về interdependence dù đang trong quá trình tách rời.
Phía Nga phản ứng mạnh mẽ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga, bà Maria Zakharova, gọi động thái của Moldova là hành động mang tính phá hoại đối với national economy nước này. Bà cũng nhấn mạnh rằng trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2024 về tư cách thành viên EU, phần lớn công dân Moldova trong nước lại bỏ phiếu phản đối việc gia nhập – một chi tiết được Nga sử dụng để đặt câu hỏi về sự ủng hộ của người dân đối với hướng đi châu Âu.
Quyết định rút lui không chỉ là một động thái pháp lý – nó là biểu tượng rõ ràng nhất cho sự dịch chuyển địa chính trị của Moldova. Việc giải tán các nhóm hữu nghị với Nga và Belarus, cùng việc coi Moscow là primary security threat trong chiến lược quân sự mới, cho thấy một sự rạn nứt ngày càng sâu sắc. Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: Moldova sẽ lấp đầy khoảng trống hợp tác này bằng gì, khi con đường vào EU vẫn còn dài và đầy thách thức?
12 tháng nghe có vẻ dài, nhưng thực ra là quá ngắn để dàn xếp lại toàn bộ legal frameworks khung pháp lý và sự phụ thuộc thương mại. Moldova đang chơi trò cân bằng trên dây.
Tôi sống ở Chisinau, và cuộc sống thường ngày ở đây gần như chẳng nhắc đến CIS. Nhưng giá electricity điện và khí đốt thì có. Rút lui là đúng về mặt chính trị, nhưng liệu người dân có phải trả giá?
Nga nói 'phá hoại nền kinh tế' – nghe quen quá. Mỗi khi nước nào rời khỏi vùng ảnh hưởng của họ là lại dùng chiêu này. Lần nào cũng là đòn psychological pressure gây áp lực tâm lý.
Một đất nước nhỏ như Moldova dám cắt đứt với Nga trong bối cảnh hiện nay là cực kỳ can đảm. Nhưng tôi lo họ đang đánh cược tương lai vào một European dream giấc mơ châu Âu còn quá xa vời.
Việc rút khỏi các văn kiện thành lập mà vẫn giữ các trade deals thỏa thuận thương mại là một nước cờ khôn khéo. Như kiểu: 'Chúng tôi không còn chung lý tưởng, nhưng vẫn làm ăn được'.
Zakharova nói dân Moldova phản đối EU trong trưng cầu dân ý? Nhưng bà ấy im lặng về việc Russian influence ảnh hưởng của Nga đã thao túng truyền thông và bầu cử ở đây như thế nào. Không thể tin được một phía.
CIS giờ chỉ là cái shell vỏ rỗng với ít giá trị thực. Moldova, Ukraine, Georgia – ai cũng đang tìm cách rời đi. Chỉ là Nga vẫn không chịu thừa nhận sự sụp đổ từ bên trong.
Tôi nhớ khi còn nhỏ, nhà nào cũng có hàng Liên Xô. Giờ thì không còn. Sự tan rã không chỉ là political decision quyết định chính trị – nó đã xảy ra trong từng ngôi nhà từ lâu rồi.